Yahudi Bayramları

Bayramlar, Yahudi dini hayatının ve ibadetinin önemli bir boyutuna denk gelir. Yahudi kimliğinin oluşturulması ve grup birlikteliği ve sürekliliğinin sağlanmasında önemli bir fonksiyon icra eder. Yahudilikte bayramlar ayın hareketlerini esas almakla birlikte güneş yılına göre sabitlenmiş olan Yahudi takvimine göre belirlenmiştir. Bu takvime göre en önemlileri zirai kutlamalara dayanan Yahudi bayramları bütün eski Mezopotamya kültürlerinde olduğu gibi ilkbahar, sonbahar ve yaz dönemlerinde kutlanır. Fakat ay takviminde yaşanan 11 günlük kayma nedeniyle bayramların farklı mevsimlere denk gelmesini engellemek amacıyla Yahudi takvimine belli dönmelerle 13. ay eklenir.
Genellikle Yahudi takviminde yer alan on bir bayramdan altısı büyük, ikisi küçük, üçü de modern olarak gruplandırılır. Tevrata dayandırılan büyük bayramların ortak özelliği bu bayramların ilk ve son günlerinde yemek hazırlığı hariç iş yapma yasağının uygulanmasıdır.

Büyük Bayramlar

•Şabat
Yahudi takviminde haftanın yedinci gününe denk gelen ve gelenek içerisinde istirahat, ibadet ve neşe unsurlarının atfedildiği cumartesi günü Yahudilerce haftanın en kutsal günü kabul edilir. İşe ara verme, istirahat etme, iş yapma yasağının yanında sinagog ibadeti ve evde sofra etrafında kutlama, kutsama havasında geçirilir. Bu günün kendi içinde bazı yasakları da vardır ve bu yasakların ancak hayatî tehlike durumunda ihlal edilmesine izin verilmiştir.
İki ayrı 10 Emir versiyonunda yer alan Şabat’ın kutsallığı ve ilgili iş yasağına yönelik iki ayrı gerekçe belirtilmiştir. İlki Tanrı’nın dünyayı altı günde yaratıp yedinci dinlenmesi, ikincisi ise Tanrı’nın İsrailoğulları’nı Mısır’daki kölelik evinden kurtarmasıdır.
Şabat merasiminde yapılan duaların büyük kısmında sevinç, neşe ve seçilmişlik ve üstünlük vurgusu hâkimdir. Şabat kutlaması, Yahudi tarihinde ikinci büyük sürgün kabul edilen dönem boyunca Yahudilerin yabancı toplumların hakimiyeti altında ikinci sınıf vatandaş olarak yaşadıkları ve kimi zaman baskı ve kısıtlamalara maruz kaldıkları dönemlerde Yahudi kimliğini ve psikolojisini yüceltip yükseltme fonksiyonuna sahip olmuştur. Bu yönüyle Şabatın Yahudi kimliğini ayakta tutan bir tarafı vardır. Bu kutlamada oruç ve tutmaya izin verilmez, üzücü olaylara atıf terk edilir. Yalnızca yılın en kutsal günü kabul edilen Kefaret gününün Şabat gününe denk gelmesi hâlinde bu yasak çiğnenir. Bugüne has kefaret orucu Şabata rağmen tutulur. On Emirde geçen tek Yahudi bayramı ve büyük kutsallık atfedilen bugünle ilgili olarak gelenek içerisinde bütün İsrail kavminin üst üste üç Şabatı tutması hâlinde mesihin geleceği şeklinde bir inanış yer almaktadır.
Cuma akşamı gün batımından cumartesi akşamı gökyüzünde ilk yıldızların görünmesine kadar süren Şabat, ev hanımının gün batımında Şabat mumların yakması ve ilgili kutsama duasını (Kiduş) söylemesiyle başlar. Bu esnada erkekler de sinagogda ilahiler söyler.
Cumartesi sabahı icra edilen ibadetin ana özelliği kutsal dolapta muhafaza edilen el yazma Tevrat rulosunun merasimle çıkarılıp tüm cemaate gösterilmesi haftalık Tevrat bölümün okunmasıdır. Devamında çeşitli kaynaklardan çeşitli metinler ve dualar okunur. İbadet bitiminde yiyecek içecek ikramıyla kutlama aşamasına geçilir.
Merasimin evdeki boyutu söz konusu olduğunda cuma akşamı erkeklerin ibadetten dönüşünün ardından evde tüm aile bireylerinin katılımıyla Şabat yemeği yenir. Bu yemeğin üç temel özelliği hafta içinin karanlığına karşılık Şabat aydınlığının sembolik ifadesi ve On Emirde yer alan Şabatı tutma emrinin simgesi olarak yakılan “Şabat Mumları”, İsrailoğulları çöldeyken iş yapma yasağının uygulandığı cumartesi günü için çift porsiyon olarak inen özel yiyeceği olan “Şabat Ekmeği” ve üzerine kutsama duası okunarak hazırlanmış “şarap”tır.
Son olarak Şabatı uğurlama manasında kutsal ile profan, aydınlık ile karanlık, İsrail ile diğer milletler ve yedinci gün ile diğer altı iş gününü birbirinden ayırdığı için Tanrıya şükür duası okunur. Şubat günü boyunda yanan mumların söndürülmesiyle Şabat sona erer.

•Yeni Yıl
Tevrata göre Yahudi yılının başlangıcı Nisan ayı olmakla birlikte Rabbani ve onun devamı olan geleneksel Yahudilikte takvim yılı eylül-ekim ayında başlatılır. Tişri ayının (eylül-ekim) ilk günü Yahudi yeni yılına denk gelir.  Adem’in yaratılması, İbrahim, İshak ve Yakup’un doğumu, Yusuf’un zindandan kurtarılması ve Musa’nın Firavuna karşı çıkması gibi pek çok önemli olayın bu günde meydana geldiğine inanılır. Sinagoglarda tövbeye çağırma mahiyetinde koç boynuzu/şofar üflenir. Ve çeşitli sembolik uygulamalar yapılır.

•Kefaret Günü
Yahudilikte yılın ilk gününden itibaren başlayan on günlük dönem tövbe dönemidir. Genellikle ibadetle geçirilen bu süre boyunca herhangi bir işe başlanmaz.
Günümüzde daha ziyade dindar Yahudiler tarafından Mabet dönemindeki kefaret kurbanı yerine icra edilen sembolik bir uygulama olarak bu dönem sona ermeden bir gün önce bir kümes hayvanı özel bir dua eşliğinde kişinin günahlarına kefaret olması için kurban edilir ve eti veya değeri karşılığındaki para sadaka olarak verilir. Bu bayramlarını Mescid-i Aksa’da kutlamak için fırsat kollayan siyonist Yahudilerin çeşitli siyasetçileri ve gönüllü toplulukları internet üzerinden Mescid-i Aksa’da bu kurban etme ritüelinin gerçekleştirilmesi için teşviklerde bulunuyor hatta teşvik için para ödülü bile koyuyor. Mescid-i Aksa’mızın içinde bulunduğu tehlikenin farkında mıyız?
Bu 10 günlük dönemin sonuna denk gelen Kefaret Günü (Yom Kipur) Yahudi takviminin en kutsal günü kabul edilir. Bu gün tarihî, milli, ziraî herhangi bir olay veya dönemle ilişkilendirilmeyip tövbe ve tefekküre ayrılır. Herkesin kaderiyle ilgili bütün bilgilerin yazıldığı Tanrı katındaki defterler, yılın ilk gününde açılıp takip eden on günün sonunda mühürlenir. Bir yıl boyunca Tanrıya karşı işlenen günahların affedilmesi için son fırsat kabul edilir. Bu günde oruç tutulur, günün büyük kısmı sinagogda ibadetle geçirilir. İbadet bitiminde yine bitiriş şofarı (koç boynuzu) üflenir. Cemaatin yüksek sesle söylediği “Gelecek yıl Kudüs’te!” temennisiyle ibadet tamamlanmış olur.

•Çardaklar Bayramı
Tevrat’ta üç büyük hac bayramı olarak sözü edilen ve Yahudi erkeklerinin Mabed’e gelip takdime ve kurban sunmakla yükümlü olduğu bayramlardandır. Günümüzde adak/kurban sunma ritüelini Mabet olarak gördükleri Mescid-i Aksa’da yapamadalarda kapılarına dayanıp yapmaktadırlar/yapmaya çalışmaktadırlar. Mescid-i Aksa’ya olan tacizlerini devam ettirmekteler. Mescid-i Aksa’mızın içinde bulunduğu tehlikenin farkında mıyız?
Kefaret Gününden beş gün sonraya denk gelen Çardaklar Bayramı (sukot) tişri ayının (eylül-ekim) on beşinci ve yirmi birinci günleri arasında kutlanır. Hasat dönemine denk geldiği için Hasat Bayramı olarak da adlandırılan bu bayram Mısır’dan çıkış sırasında çölde geçirilen günlerle irtibatlandırılmıştır. Aynı zamanda tövbe döneminden kutlama havasına geçişi ifade eden bu bayramda erkekler öğün yemeklerinde ve geceyi geçirmek üzere yeşilliğini uzun süre koruyan defne yapraklarıyla süslenmiş çardaklarda (sukot) kalırlar. İlk gün iş yapma yasağı uygulanır. Sukotun hemen arkasından tişri ayının yirmi ikinci gününde Tevrat’ın hatmedilmesine yönelik kutlama yer alır. Kutsal dolaptan çıkarılan Tevrat rulosu ilahi, dua ve dans eşliğinde elden ele yedi defa dolaştırılır.

•Fısıh Bayramı
Yahudi hac bayramlarından ilki olan Fısıh Bayramı (pesah) nisan ayının on beşinci ve yirmi birinci günleri arasında kutlanır. Esasen arpa hasadı dönemine denk gelen zirai bir bayram olup asıl önemini Mısır’dan çıkışla bağlantılı olarak elde eden pesah, Yahudiler tarafından en fazla rağbet edilen bayramların başında gelir. “Mayasız Ekmek” veya “Hamursuz” diye isimlendirilen bu bayram süresince maya veya mayalı yiyecek bulundurulması ve tüketilmesi yasaktır. Ev hanımları bir hafta önceden evde en ufak bir maya veya maya katkılı yiyecek parçası kalmasını önlemek için tüm evde temizlik yapar. Bu âdet pek çok kültürde bahar temizliği şeklinde devam etmektedir. Bayram boyunca tıpkı Mısır’dan kaçarken İsrailoğullarının yaptığı gibi mayasız ekmek tüketilir ve bu bayrama özel daha önce maya ile temas etmemiş yemek takımları kullanılır. Mabet dönemindeki Pesah kuzusu takdimesinin yerine Pesah seder adı verilen ve mayasız ekmek ile kuzu inciğinin bulunduğu sofra etrafındaki merasim, bayramın ilk akşamında icra edilir. Merasim sırasında özel metinler okunur. Kutlamanın ilk ve son gününde iş yapma yasağı uygulanır.

•Haftalar Bayramı
Üç büyük Yahudi hac bayramının sonuncusu olan bu bayram (şavu’ot) sivan ayının (mayıs-haziran) altıncı günü kutlanır. Hasat dönemine denk gelen zirai bir bayramdır. Tarihi anlamda Tevrat’ın İsrailoğullarına verilişiyle (Sina ahdi) özdeşleştirilmiştir. Gelenek içinde yer alan inanışa göre Pesah, İsrailoğullarının fiziki kölelikten (Mısır), şavu’ot ise manevi kölelikten (putperestlik) kurtuluşunu temsil eder. İş yapılmayıp sütlü ve tatlı gıdalarım tüketildiği bu bayramda ev ve sinagoglar yeşilliklerle süslenir.

Devamı gelecek Allah’ın izniyle.